યુનિયન પબ્લિક સર્વિસ કમિશન (UPSC) દ્વારા દેશની સુરક્ષા પાંખો એટલે કે ભારતીય આર્મી (Indian Army), નેવી (Indian Navy) અને એરફોર્સ (Indian Air Force) માં કમિશન્ડ ઓફિસર (Officer Grade) તરીકે જોડાવા માટેની પ્રતિષ્ઠિત કમ્બાઈન્ડ ડિફેન્સ સર્વિસીસ પરીક્ષા (UPSC CDS 2 2026) નું સત્તાવાર નોટિફિકેશન બહાર પાડી દેવામાં આવ્યું છે. દેશની સેવા કરવાની સાથે સાથે એક શાહી અને ગૌરવપૂર્ણ લાઈફસ્ટાઈલ જીવવાનું સપનું જોતા સ્નાતક (Graduate) યુવાનો માટે આ એક અદ્ભુત અને સુવર્ણ તક છે.
આ પરીક્ષા દ્વારા પસંદગી પામેલા અવિવાહિત પુરુષ અને મહિલા ઉમેદવારોને ઈન્ડિયન મિલિટરી એકેડમી (IMA), ઈન્ડિયન નેવલ એકેડમી (INA), એરફોર્સ એકેડમી (AFA) અને ઓફિસર્સ ટ્રેનિંગ એકેડમી (OTA) માં પ્રશિક્ષણ આપીને લશ્કરમાં ઉચ્ચ હોદ્દાઓ પર નિયુક્ત કરવામાં આવે છે. આજના આ વિગતવાર અને સંપૂર્ણ લેખમાં, આપણે UPSC CDS 2 2026 પરીક્ષા સંબંધિત તમામ મહત્વની વિગતો જેવી કે જગ્યાઓનું માળખું, શૈક્ષણિક લાયકાત, વયમર્યાદા, શારીરિક માપદંડો, પરીક્ષા પદ્ધતિ (Syllabus) અને ઓનલાઇન અરજી કરવાની સ્ટેપ-બાય-સ્ટેપ પ્રક્રિયા વિશે સરળ ગુજરાતી ભાષામાં ચર્ચા કરીશું.
UPSC CDS 2 ભરતી ૨૦૨૬: મુખ્ય હાઇલાઇટ્સ (Key Highlights)
ભરતી પ્રક્રિયાને ટૂંક સમયમાં સમજવા માટે નીચે આપેલા ઓવરવ્યૂ કોષ્ટક પર નજર કરો:
| વિગત | માહિતી |
| પરીક્ષાનું નામ | કમ્બાઈન્ડ ડિફેન્સ સર્વિસીસ એક્ઝામિનેશન (CDS II) – 2026 |
| આયોજક સંસ્થા | યુનિયન પબ્લિક સર્વિસ કમિશન (UPSC) |
| નોકરીનો પ્રકાર | કાયમી / શોર્ટ સર્વિસ કમિશન (કેન્દ્ર સરકારી ડિફેન્સ જોબ) |
| અરજી કરવાનો મોડ | માત્ર ઓનલાઇન (Official OTR Portal દ્વારા) |
| પરીક્ષાનો પ્રકાર | ઓફલાઇન (Pen-Paper Based – OMR Sheet) |
| પસંદગી પ્રક્રિયા | લેખિત પરીક્ષા, SSB ઇન્ટરવ્યુ અને મેડિકલ ટેસ્ટ |
| સત્તાવાર વેબસાઇટ | upsc.gov.in / upsconline.nic.in |
એકેડમી વાઇઝ ખાલી જગ્યાઓની વિગતો (Academy-Wise Vacancies)
UPSC CDS 2 પરીક્ષા અંતર્ગત અલગ-અલગ મિલિટરી એકેડમીમાં તાલીમ માટે અંદાજિત જગ્યાઓ ફાળવવામાં આવે છે. સામાન્ય રીતે જગ્યાઓનું વિભાજન નીચે મુજબ હોય છે:
૧. ઇન્ડિયન મિલિટરી એકેડમી (IMA), દેહરાદૂન: (માત્ર અવિવાહિત પુરુષ ઉમેદવારો માટે – કાયમી કમિશન)
૨. ઇન્ડિયન નેવલ એકેડમી (INA), એઝીમાલા: (માત્ર અવિવાહિત પુરુષ ઉમેદવારો માટે – કાયમી કમિશન)
૩. એરફોર્સ એકેડમી (AFA), હૈદરાબાદ: (માત્ર અવિવાહિત પુરુષ ઉમેદવારો માટે – કાયમી કમિશન)
૪. ઓફિસર્સ ટ્રેનિંગ એકેડમી (OTA), ચેન્નાઈ (પુરુષ): (અવિવાહિત કે વિવાહિત પુરુષો માટે – શોર્ટ સર્વિસ કમિશન)
૫. ઓફિસર્સ ટ્રેનિંગ એકેડમી (OTA), ચેન્નાઈ (મહિલા): (માત્ર અવિવાહિત મહિલા ઉમેદવારો માટે – શોર્ટ સર્વિસ કમિશન)
શૈક્ષણિક લાયકાત અને વયમર્યાદા (Eligibility Criteria & Age Limit)
સંરક્ષણ દળોમાં ટેકનિકલ અને નોન-ટેકનિકલ બંને પ્રકારની વિન્ગ્સ હોવાથી, એકેડમી વાઇઝ શૈક્ષણિક લાયકાત અને વયમર્યાદાના માપદંડો અલગ-અલગ નક્કી કરવામાં આવ્યા છે:
૧. ઇન્ડિયન મિલિટરી એકેડમી (IMA) અને OTA ચેન્નાઈ
- શૈક્ષણિક લાયકાત: ઉમેદવારે કોઈપણ માન્ય યુનિવર્સિટી અથવા સંસ્થામાંથી કોઈપણ પ્રવાહ (Arts, Science, Commerce, Engineering વગેરે) માં સ્નાતક (Graduation) ની ડિગ્રી મેળવેલી હોવી જોઈએ.
- વયમર્યાદા (IMA): સામાન્ય રીતે ઉમેદવારની ઉંમર ૧૯ થી ૨૪ વર્ષની વચ્ચે હોવી જોઈએ.
- વયમર્યાદા (OTA): શોર્ટ સર્વિસ કમિશન માટે વયમર્યાદા ઓછી વધુ હોઈ શકે છે (૧૯ થી ૨૫ વર્ષ સુધી).
૨. ઇન્ડિયન નેવલ એકેડમી (INA)
- શૈક્ષણિક લાયકાત: નેવીમાં જોડાવા માટે ઉમેદવાર પાસે માન્ય યુનિવર્સિટીમાંથી એન્જિનિયરિંગમાં સ્નાતક (B.E. / B.Tech) ની ડિગ્રી હોવી અનિવાર્ય છે.
- વયમર્યાદા: ૧૯ થી ૨૪ વર્ષની વચ્ચે.
૩. એરફોર્સ એકેડમી (AFA)
- શૈક્ષણિક લાયકાત: ઉમેદવાર પાસે એન્જિનિયરિંગની ડિગ્રી હોવી જોઈએ અથવા ધોરણ ૧૨ માં ફિઝિક્સ (ભૌતિકશાસ્ત્ર) અને મેથેમેટિક્સ (ગણિત) વિષયો સાથે કોઈપણ પ્રવાહમાં સ્નાતકની ડિગ્રી મેળવેલી હોવી જોઈએ.
- વયમર્યાદા: ૨૦ થી ૨૪ વર્ષની વચ્ચે (ડીજીસીએ દ્વારા માન્ય કોમર્શિયલ પાઇલટ લાયસન્સ ધરાવતા ઉમેદવારોને ઉપલી વયમર્યાદામાં ૨ વર્ષ સુધીની છૂટછાટ મળે છે).
નોંધ: જે વિદ્યાર્થીઓ હાલમાં સ્નાતકના અંતિમ વર્ષ (Final Year/Semester) માં અભ્યાસ કરી રહ્યા છે, તેઓ પણ આ પરીક્ષા માટે પ્રોવિઝનલ ધોરણે અરજી કરી શકે છે, પરંતુ તેમણે તાલીમ શરૂ થવાના સમયે પાસ થયાનું અસલ પ્રમાણપત્ર રજૂ કરવું પડશે.
પરીક્ષા પદ્ધતિ અને અભ્યાસક્રમ (UPSC CDS Exam Pattern)
CDS ની લેખિત પરીક્ષા ઓફલાઇન માધ્યમથી લેવામાં આવે છે, જેમાં ઓબ્જેક્ટિવ (MCQs) પ્રકારના પ્રશ્નો પૂછવામાં આવે છે. આ પરીક્ષામાં પ્રત્યેક ખોટા ઉત્તર માટે ૧/૩ (0.33) નેગેટિવ માર્કિંગ ની જોગવાઈ છે.
IMA, INA અને AFA માટે પરીક્ષાનું માળખું
આ ત્રણ એકેડમી માટે ઉમેદવારોએ ૩ અલગ-અલગ પેપર આપવાના રહેશે (કુલ 300 ગુણ):
૧. ઇંગ્લિશ (English): ૨ કલાક – ૧૦૦ ગુણ
૨. જનરલ નોલેજ (General Knowledge): ૨ કલાક – ૧૦૦ ગુણ
૩. એલિમેન્ટરી મેથેમેટિક્સ (Elementary Mathematics): ૨ કલાક – ૧૦૦ ગુણ
ઓફિસર્સ ટ્રેનિંગ એકેડમી (OTA) માટે પરીક્ષાનું માળખું
OTA માટે અરજી કરનારા ઉમેદવારોએ ગણિતનું પેપર આપવાનું હોતું નથી. તેમણે માત્ર ૨ પેપર જ આપવાના રહેશે (કુલ 200 ગુણ):
૧. ઇંગ્લિશ (English): ૨ કલાક – ૧૦૦ ગુણ
૨. જનરલ નોલેજ (General Knowledge): ૨ કલાક – ૧૦૦ ગુણ
પસંદગી પ્રક્રિયાના તબક્કા (Selection Process)
CDS ભરતીમાં પસંદગી પ્રક્રિયા અત્યંત કડક અને લાંબી હોય છે જે ઉમેદવારના માનસિક અને શારીરિક કૌશલ્યની આકરી કસોટી કરે છે:
- લેખિત પરીક્ષા (Written Exam): UPSC દ્વારા દેશભરના વિવિધ કેન્દ્રો પર લેખિત પરીક્ષાનું આયોજન કરવામાં આવે છે.
- SSB ઇન્ટરવ્યુ (Intelligence & Personality Test): લેખિત પરીક્ષામાં કટ-ઓફ ગુણ મેળવનાર ઉમેદવારોને સર્વિસ સિલેક્શન બોર્ડ (SSB) દ્વારા ૫ દિવસના વિસ્તૃત ઇન્ટરવ્યુ માટે બોલાવવામાં આવે છે. આમાં સાયકોલોજીકલ ટેસ્ટ, ગ્રુપ ટાસ્ક અને પર્સનલ ઇન્ટરવ્યુ સામેલ હોય છે.
- તબીબી પરીક્ષણ (Medical Examination): SSB માં સફળ થયેલા ઉમેદવારોના લશ્કરી તબીબી બોર્ડ દ્વારા કડક શારીરિક અને મેડિકલ ટેસ્ટ કરવામાં આવે છે.
- આખરી મેરિટ યાદી (Final Merit List): લેખિત પરીક્ષા અને SSB ના ગુણના આધારે ઓલ ઇન્ડિયા મેરિટ લિસ્ટ તૈયાર કરવામાં આવે છે અને તે મુજબ એકેડમીમાં એડમિશન મળે છે.
ઓનલાઇન અરજી કરવાની સ્ટેપ-બાય-સ્ટેપ પ્રક્રિયા (How to Apply)
UPSC ની કોઈપણ પરીક્ષા માટે હવે વન ટાઇમ રજીસ્ટ્રેશન (OTR) ફરજિયાત છે. અરજી કરવા માટે નીચેના સ્ટેપ્સ અનુસરો:
- સત્તાવાર પોર્ટલ ઓપન કરો: સૌથી પહેલા UPSC ની ઓફિશિયલ એપ્લિકેશન વેબસાઇટ upsconline.nic.in પર જાઓ.
- વન ટાઇમ રજીસ્ટ્રેશન (OTR): જો તમે પ્રથમ વખત અરજી કરી રહ્યા છો, તો ‘New Registration’ પર ક્લિક કરીને ઓટીઆર પ્રોફાઈલ બનાવો. જો અગાઉ રજીસ્ટ્રેશન કરેલું હોય, તો લોગઇન કરો.
- એપ્લિકેશન ફોર્મ (ભાગ-૧): લોગઇન કર્યા પછી “Latest Notifications” ટેબ પર જાઓ અને CDS II 2026 ની લિંક પર ક્લિક કરો. ભાગ-૧ માં તમારી વ્યક્તિગત માહિતી, સરનામું અને શૈક્ષણિક વિગતો ભરો અને તમારી પસંદગીની એકેડમીનો ક્રમ (Preference) નક્કી કરો.
- અરજી ફી ચૂકવો: જનરલ અને OBC કેટેગરીના પુરુષ ઉમેદવારોએ ₹૨૦૦/- અરજી ફી ઓનલાઇન ચૂકવવાની રહેશે. (તમામ મહિલા, SC અને ST ઉમેદવારો માટે કોઈ અરજી ફી નથી).
- ફોટો અને દસ્તાવેજ અપલોડ (ભાગ-૨): તમારો તાજેતરનો પાસપોર્ટ સાઇઝનો ફોટો, ડિજિટલ સહી અને કોઈપણ એક સરકારી આઇડી પ્રૂફ (આધાર કાર્ડ, પાન કાર્ડ વગેરે) પીડીએફ ફોર્મેટમાં નિયત સાઇઝમાં અપલોડ કરો.
- પરીક્ષા કેન્દ્રની પસંદગી: તમારી અનુકૂળતા મુજબ પરીક્ષા આપવા માટેનું સિટી સેન્ટર પસંદ કરો. (નોંધ: સેન્ટર ફાળવણી ‘વહેલા તે પહેલા’ ના ધોરણે થાય છે).
- ફોર્મ સબમિટ કરો: બધી વિગતો ફરી એકવાર ચકાસીને ‘Declaration’ સ્વીકારો અને ફોર્મ ફાઇનલ સબમિટ કરો. ભવિષ્યના સંદર્ભ માટે એપ્લિકેશન ફોર્મની પ્રિન્ટ આઉટ કાઢી લો.
વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો (FAQs)
પ્રશ્ન ૧: શું મહિલા ઉમેદવારો UPSC CDS 2 પરીક્ષા માટે પાત્ર છે?
ઉત્તર: હા, મહિલા ઉમેદવારો ઓફિસર્સ ટ્રેનિંગ એકેડમી (OTA), ચેન્નાઈ દ્વારા શોર્ટ સર્વિસ કમિશન (Non-Technical) કોર્સ માટે અરજી કરી શકે છે.
પ્રશ્ન ૨: આ પરીક્ષા વર્ષમાં કેટલી વાર લેવામાં આવે છે?
ઉત્તર: UPSC દ્વારા આ સંયુક્ત સંરક્ષણ સેવાઓ પરીક્ષા વર્ષમાં બે વાર (CDS 1 અને CDS 2) આયોજિત કરવામાં આવે છે.
પ્રશ્ન ૩: શું આ પરીક્ષામાં નેગેટિવ માર્કિંગ હોય છે?
ઉત્તર: હા, આ ઓબ્જેક્ટિવ પરીક્ષામાં દરેક ખોટા જવાબ માટે ૦.૩૩ (૧/૩) ગુણ કાપવામાં આવે છે, તેથી ઉમેદવારોએ સાવચેતીપૂર્વક પ્રશ્નોના ઉત્તરો આપવા જોઈએ.
અંતિમ વિચારો (Final Thoughts)
ભારતીય સેનામાં ઓફિસર બનવું એ માત્ર એક નોકરી નથી, પરંતુ દેશ માટે સર્વસ્વ અર્પણ કરવાનું અને પ્રતિષ્ઠા મેળવવાનું માધ્યમ છે. CDS પરીક્ષા પાસ કરવા માટે જનરલ નોલેજ (ખાસ કરીને કરંટ અફેર્સ, હિસ્ટ્રી, જિયોગ્રાફી) અને ઇંગ્લિશ ગ્રામર પર મજબૂત પકડ હોવી જરૂરી છે. લેખિત પરીક્ષાની સાથે સાથે ઉમેદવારોએ પોતાની પર્સનાલિટી અને કોમ્યુનિકેશન સ્કીલ્સ પર પણ ધ્યાન આપવું જોઈએ જે SSB ઇન્ટરવ્યુમાં ખૂબ ઉપયોગી સાબિત થાય છે